Duizeligheid: wat kan fysiotherapie voor je doen
Even moeten steunen tegen de muur omdat de wereld lijkt te draaien. Wankel zijn bij het opstaan uit bed. Een vaag, licht gevoel in je hoofd dat de hele dag aanhoudt. Duizeligheid kent veel gezichten, en bijna iedereen krijgt er wel eens mee te maken. Voor sommige mensen is het een kortdurend en onschuldig moment, voor anderen grijpt het flink in op het dagelijks leven: minder zelfverzekerd traplopen, niet meer durven fietsen, of zelfs de deur minder snel uitgaan uit angst om te vallen. Het goede nieuws: in veel gevallen kan fysiotherapie hierbij helpen.
Duizeligheid: wat kan fysiotherapie voor je doen?
Even moeten steunen tegen de muur omdat de wereld lijkt te draaien. Wankel zijn bij het opstaan uit bed. Een vaag, licht gevoel in je hoofd dat de hele dag aanhoudt. Duizeligheid kent veel gezichten, en bijna iedereen krijgt er wel eens mee te maken. Voor sommige mensen is het een kortdurend en onschuldig moment, voor anderen grijpt het flink in op het dagelijks leven: minder zelfverzekerd traplopen, niet meer durven fietsen, of zelfs de deur minder snel uitgaan uit angst om te vallen. Het goede nieuws: in veel gevallen kan fysiotherapie hierbij helpen.
In het kort
- Duizeligheid heeft veel oorzaken: van losgeraakte kristallen in je evenwichtsorgaan (BPPD) tot een lage bloeddruk of spanning. Een goede diagnose is de eerste stap.
- Fysiotherapie helpt vaak goed: bij BPPD soms al na één of enkele behandelingen, bij andere oorzaken met gerichte evenwichtsoefeningen.
- Blijf bewegen: bewegingen vermijden die duizelig maken, houdt de klachten vaak juist langer in stand.
- Plotselinge duizeligheid met uitvalsverschijnselen? Bel dan direct 112. Bij nieuwe of heftige duizeligheid neem je eerst contact op met je huisarts.
Hoe ontstaat duizeligheid?
Om rechtop te kunnen staan en je soepel te bewegen, verwerkt je brein voortdurend signalen uit drie systemen:
- Je evenwichtsorgaan in het binnenoor (dat reageert op de bewegingen en stand van je hoofd)
- Je ogen (die doorgeven waar de horizon zich bevindt)
- De sensoren in je spieren en gewrichten, vooral in je nek en benen (die voelen hoe je lichaam belast wordt).
Zolang deze drie bronnen hetzelfde verhaal vertellen, voel je je stabiel. Klopt er iets niet tussen de signalen, dan ontstaat het verwarrende gevoel dat we duizeligheid noemen.
De meest voorkomende oorzaken
Duizeligheid is geen op zichzelf staande aandoening, maar een klacht met uiteenlopende mogelijke oorzaken. De bekendste zijn:
BPPD (benigne paroxismale positieduizeligheid)
Kleine kalkkristallen die normaal in het evenwichtsorgaan een functie hebben, raken op een verkeerde plek terecht. Bij bepaalde hoofdbewegingen, zoals omdraaien in bed of achteroverkijken, ontstaat dan kortdurende, heftige draaiduizeligheid.
PPPD (persisterende posturale perceptuele duizeligheid)
Soms blijft er na een periode van duizeligheid een aanhoudend gevoel van onvastheid of zweven bestaan (langdurige duizeligheid), ook als de oorspronkelijke oorzaak al hersteld is. Het is vaak erger bij staan, lopen of in drukke omgevingen, zoals een supermarkt. Met uitleg en geleidelijke oefentherapie is hier veel aan te doen.
Neuritis vestibularis
Een ontsteking van het evenwichtsorgaan of de evenwichtszenuw, die vaak plotseling opkomt met aanhoudende duizeligheid en misselijkheid.
Vestibulaire migraine
Een vorm van migraine waarbij duizeligheidsaanvallen op de voorgrond staan, soms met en soms zonder hoofdpijn.
Ziekte van Ménière
Aanvallen van duizeligheid die gepaard kunnen gaan met gehoorverlies en oorsuizen.
Orthostatische hypotensie
Een bloeddruk die te traag meeveert bij het opstaan, waardoor je je even licht in het hoofd voelt.
Hyperventilatie en spanningsklachten
Een veranderd adempatroon kan eveneens een vaag, zwevend gevoel veroorzaken.
Omdat de oorzaken zo verschillend zijn, verschilt ook de aanpak per persoon. Wat voor de één werkt, is voor de ander niet de oplossing. Een goede diagnose is daarom de eerste stap naar herstel.
Wanneer naar de huisarts, wanneer naar de fysiotherapeut?
Bel direct 112 als duizeligheid plotseling ontstaat samen met een scheve mond, krachtverlies in een arm of been, moeite met praten, dubbelzien, verwardheid of hevige hoofdpijn. Dit kunnen tekenen zijn van een beroerte.
Neem contact op met je huisarts bij nieuwe of heftige duizeligheid zonder deze signalen, of bij duizeligheid met plotseling gehoorverlies.
Bij langer bestaande of terugkerende duizeligheidsklachten zonder alarmsignalen kun je ook rechtstreeks naar de fysiotherapeut, zonder verwijzing.
Wat doet de fysiotherapeut bij duizeligheid
Het onderzoek begint altijd met een uitgebreid gesprek: wanneer ontstond de duizeligheid, hoe voelt het precies, en in welke situaties komt het op? Daarna volgt een lichamelijk onderzoek waarbij we onder andere kijken naar je evenwichtsorgaan, je nek en je manier van bewegen. Op basis daarvan stellen we een behandelplan op, dat afhankelijk van de oorzaak verschillende vormen kan aannemen:
Bevrijdingsmanoeuvres
Zoals de Epley-manoeuvre, bij BPPD. Hiermee brengen we de verplaatste kristallen terug naar de juiste plek in het evenwichtsorgaan, wat de duizeligheid vaak al na één of enkele behandelingen flink kan verminderen.
Vestibulaire revalidatie
Een vorm van oefentherapie waarbij we de duizeligheid juist gecontroleerd opwekken. Dat klinkt tegenstrijdig, maar je hersenen en evenwichtsorgaan wennen hierdoor stap voor stap aan de prikkels die duizeligheid veroorzaken. Na een aantal weken trainen merken de meeste mensen dat de klachten merkbaar afnemen.
Houding- en nekoefeningen
Omdat spanning of bewegingsbeperking in de nek duizeligheidsklachten kan versterken.
Uitleg en geruststelling
Begrijpen waar je klachten vandaan komen, neemt vaak al een deel van de spanning en de angst om te bewegen weg. Die angst houdt klachten namelijk regelmatig langer in stand dan de oorspronkelijke oorzaak.
Wat kun je zelf doen?
Blijf, voor zover dat veilig kan, in beweging. Het is een natuurlijke neiging om bewegingen die duizeligheid oproepen te gaan vermijden, maar dat vermijdgedrag maakt het evenwichtssysteem juist gevoeliger in plaats van rustiger. Merk je dat duizeligheid je dagelijks leven beperkt, wacht dan niet te lang met het laten onderzoeken van de oorzaak. Hoe eerder duidelijk is wat er aan de hand is, hoe gerichter de behandeling kan starten.
Duizeligheid en vallen
Vooral bij ouderen vergroot duizeligheid de kans op vallen. Daardoor ontstaat soms een vicieuze cirkel: uit angst om te vallen beweeg je minder, waardoor je spieren en je evenwicht verder achteruitgaan. Fysiotherapie kan die cirkel doorbreken, met evenwichtstraining, krachtoefeningen en het stap voor stap terugwinnen van vertrouwen. Lees ook onze artikelen Tips voor veilig bewegen op latere leeftijd en Sarcopenie.
Zo helpt RoerMotion bij duizeligheid
We onderzoeken eerst waar je duizeligheid vandaan komt. Bij BPPD helpen bevrijdingsmanoeuvres vaak al snel; bij andere oorzaken werken we met gerichte evenwichtsoefeningen aan je herstel en je vertrouwen in bewegen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel behandelingen zijn er nodig?
Dat verschilt sterk per oorzaak. Bij BPPD is vaak al na één tot enkele behandelingen veel verbetering merkbaar. Vestibulaire revalidatie bij andere oorzaken vraagt doorgaans een aantal weken consistent oefenen voor een duidelijk effect.
Kan duizeligheid helemaal verdwijnen?
Bij veel mensen nemen de klachten flink af of verdwijnen ze volledig. Belangrijk is wel een goede diagnose, omdat de aanpak per oorzaak verschilt.
Wat kan ik zelf doen als ik ‘s ochtends duizelig word bij het opstaan?
Sta rustig op: ga eerst even op de rand van je bed zitten voordat je gaat staan. Wordt de wereld kort maar heftig draaierig bij omdraaien in bed of opkijken? Dan kan het om BPPD gaan, en dat is meestal goed te behandelen.
Is duizeligheid gevaarlijk?
Meestal niet. Het kan wel flink beperkend zijn en de kans op vallen vergroten. Plotselinge duizeligheid met uitvalsverschijnselen, zoals een scheve mond, krachtverlies of moeite met praten, is wel een spoedsituatie: bel dan direct 112.
Kan ik de Epley-manoeuvre zelf thuis doen?
Er bestaan instructies voor thuis. Toch raden we aan om de diagnose eerst door een fysiotherapeut of huisarts te laten stellen. Welke manoeuvre past, hangt af van welk deel van het evenwichtsorgaan betrokken is. Een verkeerde manoeuvre helpt niet en kan de klachten tijdelijk verergeren.
Heb ik een verwijzing van de huisarts nodig voor fysiotherapie bij duizeligheid?
In de meeste gevallen niet, je kunt direct een afspraak maken. Bij twijfel of bij plotselinge, heftige duizeligheid is het verstandig om eerst de huisarts te raadplegen.
