De stadia van perifeer arterieel vaatlijden
Perifeer arteriëel vaatlijden (PAV) is niet voor iedereen hetzelfde. De klachten kunnen heel mild zijn, of juist heel ernstig. Artsen delen PAV daarom in stadia in. Hoe verder het stadium, hoe ernstiger de klachten en hoe kleiner de loopafstand. In dit artikel lees je wat de verschillende stadia betekenen en wat je in elk stadium kunt doen.
De stadia van perifeer arteriëel vaatlijden
Perifeer arteriëel vaatlijden (PAV) is niet voor iedereen hetzelfde. De klachten kunnen heel mild zijn, of juist heel ernstig. Artsen delen PAV daarom in stadia in. Hoe verder het stadium, hoe ernstiger de klachten en hoe kleiner de loopafstand. In dit artikel lees je wat de verschillende stadia betekenen en wat je in elk stadium kunt doen.
In het kort
- Vier stadia: artsen delen PAV in volgens Fontaine, van geen klachten (I) tot wonden en weefselsterfte (IV).
- De meeste mensen zitten in stadium II: pijn in de benen tijdens het lopen, die verdwijnt als je stilstaat. Dit heten etalagebenen.
- In stadium II kun je veel winnen: met gesuperviseerde looptherapie vergroot je je loopafstand, vaak zonder operatie.
- Pijn in rust of wonden die niet genezen? Neem dan direct contact op met je huisarts. Dat zijn tekenen van een ernstiger stadium.
Overzicht indeling van Fontaine
Artsen gebruiken de indeling van Fontaine, een veelgebruikt systeem met vier stadia, om de ernst van perifeer arteriëel vaatlijden te beschrijven. Hieronder vind je wat elk stadium inhoudt.
| Stadium | Klachten | Belangrijkste aanpak |
|---|---|---|
|
I |
Geen klachten |
Leefstijl aanpassen |
|
IIa |
Pijn bij lopen, loopafstand langer |
Looptherapie + leefstijl |
|
IIb |
Pijn bij lopen, loopafstand korter |
Looptherapie + leefstijl |
|
III |
Pijn in rust |
Vaatspecialist |
|
IV |
Wonden, weefselsterfte |
Directe medische behandeling |
hoe weet je in welk stadium je zit?
Het stadium wordt bepaald door je huisarts of vaatspecialist. Die kijkt naar je klachten en meet de bloeddruk aan je enkels en armen: de enkel-armindex. Hoe lager de bloeddruk in je enkels ten opzichte van je armen, hoe ernstiger de vernauwing. Bij twijfel volgt aanvullend onderzoek, zoals een echo of een looptest op de loopband.
Stadium I — Geen klachten
In het eerste stadium is er al slagaderverkalking aanwezig in de slagaders van de benen, maar je merkt er nog niets van. Perifeer arteriëel vaatlijden kan asymptomatisch zijn: de vernauwing bestaat, maar geeft nog geen klachten.
Dit stadium wordt vaak toevallig ontdekt, bijvoorbeeld tijdens een onderzoek voor iets anders. Toch is het belangrijk om er aandacht aan te besteden, want zonder aanpak van de risicofactoren kan de aandoening verder verergeren.
Wat kun je doen?
Leefstijl aanpassen is in dit stadium al zinvol: stoppen met roken, gezonder eten en meer bewegen kunnen de slagaderverkalking vertragen.
Stadium II — Etalagebenen (claudicatio intermittens)
Het meest voorkomende symptoom van perifeer arteriëel vaatlijden is claudicatio intermittens, in de volksmond etalagebenen genoemd. De pijn treedt op tijdens het lopen en verdwijnt vrijwel volledig binnen tien minuten rust.
De meeste mensen met PAV zitten in stadium II. Vroege herkenning en behandeling in dit stadium kan voorkomen dat de aandoening verergert naar de ernstiger stadia. Binnen stadium II maken artsen nog een onderscheid:
- Stadium IIa: Claudicatio intermittens met een loopafstand van meer dan 100 meter. De klachten zijn aanwezig maar relatief mild.
- Stadium IIb: Claudicatio intermittens met een loopafstand van minder dan 100 meter. De beperkingen in het dagelijks leven zijn groter.
Wat kun je doen?
Dit is het stadium waarin de fysiotherapeut een grote rol speelt. Met gesuperviseerde looptherapie verbeter je de loopafstand, je uithoudingsvermogen en je kwaliteit van leven, zonder operatie.
Stadium III — Pijn in rust
In stadium III is de vernauwing zo ernstig geworden dat je ook zonder te lopen pijn hebt. Er is sprake van pijn in rust of trofische stoornissen: de doorbloeding schiet ook in ruststand tekort. De pijn zit vaak in de voet of de tenen en is het ergst ’s nachts of als je het been omhoog houdt. Sommige mensen slapen met hun been over de rand van het bed hangen, omdat de zwaartekracht dan iets helpt. Dit stadium vraagt om snelle medische aandacht. Naast de fysiotherapeut is ook een vaatspecialist of vaatchirurg betrokken bij de behandeling.
Wat kun je doen?
Zelf verdergaan met bewegen is in dit stadium minder vanzelfsprekend. Overleg met je behandelend arts en fysiotherapeut over wat nog verantwoord is.
Stadium IV — Wonden en weefselsterfte (kritieke ischemie)
In stadium IV is er sprake van kritieke ischemie: er ontstaan wonden, necrose of gangreen. De doorbloeding is zo slecht dat weefsel afsterft. Wonden aan de voeten of benen genezen niet meer vanzelf.
Kritieke ischemie heeft een amputatierisico van 30 procent en een sterftekans van 25 procent binnen één jaar. Dit is een ernstige medische situatie die directe behandeling vereist, meestal in het ziekenhuis.
Wat kun je doen?
Neem bij niet-genezende wonden aan de voeten of benen altijd direct contact op met je huisarts of specialist. Na een ziekenhuisbehandeling kan de fysiotherapeut helpen bij het herstel.
Kun je van stadium veranderen?
Ja, in beide richtingen. Zonder aanpak van de risicofactoren kan PAV verergeren. Maar het werkt ook andersom: met looptherapie kunnen je loopafstand en klachten zo verbeteren dat je bijvoorbeeld van stadium IIb naar IIa gaat. De slagaderverkalking zelf verdwijnt niet, maar je lichaam leert er beter mee omgaan, onder meer doordat je spieren zuurstof efficiënter gebruiken.
Wanneer moet je naar de fysiotherapeut?
De fysiotherapeut speelt de grootste rol in stadium II (de fase van etalagebenen). Door gesuperviseerde looptherapie kun je in dit stadium veel winnen: een langere loopafstand, minder pijn, een betere conditie en een gezondere leefstijl. Daarmee verklein je ook de kans dat de aandoening verder verergert.
In stadium III en IV is altijd medisch-specialistische zorg nodig. Na een operatie of dotterbehandeling kan de fysiotherapeut helpen bij het revalidatietraject.
Veelgestelde vragen
Is een operatie of dotterbehandeling beter dan looptherapie?
In stadium II is gesuperviseerde looptherapie de eerste keuze. Bij de meeste mensen verbetert de loopafstand daarmee goed. Een operatie of dotterbehandeling wordt meestal pas overwogen als looptherapie na een aantal maanden onvoldoende helpt, of bij ernstigere stadia.
Kan ik in stadium III of IV nog naar de fysiotherapeut?
In deze stadia staat medisch-specialistische behandeling voorop. Na een operatie of dotterbehandeling kan de fysiotherapeut je wel helpen om weer in beweging te komen en je conditie op te bouwen.
Wordt looptherapie vergoed?
Laatste update: 19 oktober 2026
In stadium II worden maximaal 37 behandelingen gesuperviseerde looptherapie vergoed vanuit de basisverzekering, met een verwijzing van je huisarts of specialist. De behandelingen gaan wel van je eigen risico af.
Let op! Vergoedingen veranderen elk jaar!
Check daarom altijd bij je eigen zorgverzekeraar.
Ik heb geen klachten maar wel slagaderverkalking. Moet ik iets doen?
Ja. Ook zonder klachten is het verstandig om je leefstijl aan te pakken: stoppen met roken, meer bewegen en gezond eten. Je huisarts houdt daarnaast je bloeddruk, cholesterol en eventuele suikerziekte in de gaten.
Lees ook
Zo helpt RoerMotion bij perifeer arterieel vaatlijden (PAV)
In stadium II begeleiden onze hart-, vaat- en longfysiotherapeuten je met gesuperviseerde looptherapie. Na een operatie of dotterbehandeling helpen we je bij het herstel.